KINH TẾ BẠC VIỆT NAM 2026–2031: SỰ DỊCH CHUYỂN CỦA THỊ TRƯỜNG VÀ CƠ HỘI CHO KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học có ảnh hưởng sâu rộng đến cơ cấu tiêu dùng, thị trường lao động và tổ chức đời sống xã hội. Trong 5 năm tới, sự gia tăng nhanh chóng của dân số cao tuổi, cùng những thay đổi về thu nhập, cấu trúc gia đình, công nghệ và chính sách, sẽ tạo ra nhu cầu mới đối với nhiều ngành kinh tế. Kinh tế bạc vì vậy đang trở thành một hướng phát triển đáng chú ý, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và các mô hình sinh kế dựa trên nguồn lực con người.

Năm 2025, Việt Nam có khoảng 14,83 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 14,5% dân số. Đến năm 2030, con số này được dự báo tiến gần 18 triệu người (Cục Thống kê, 2025; Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính, 2026). Chỉ trong một thập kỷ, quy mô dân số cao tuổi đã tăng thêm hàng triệu người, trong khi hệ thống dịch vụ, hạ tầng và các mô hình kinh doanh phục vụ nhóm dân cư này vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.

Sự thay đổi ấy diễn ra đúng thời điểm Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và tri thức. Quá trình đô thị hóa, di cư lao động, thu hẹp quy mô hộ gia đình và gia tăng tuổi thọ đang làm thay đổi cách người dân kiếm sống, tiêu dùng, tích lũy và chăm sóc lẫn nhau. Những chuyển động này tạo ra một thị trường có nhu cầu ngày càng rõ rệt, song khả năng chi trả, tiếp cận dịch vụ và hành vi lựa chọn lại phân hóa rất mạnh.

Nhìn từ góc độ kinh tế học, già hóa dân số làm dịch chuyển nhu cầu trong toàn bộ vòng đời con người. Khi tuổi thọ kéo dài, thời gian dành cho lao động, học tập, tiêu dùng, tích lũy tài sản và sử dụng dịch vụ cũng thay đổi. Doanh nghiệp phải thích ứng với những nhu cầu mới, còn nền kinh tế cần phát triển các phương thức tổ chức nguồn lực phù hợp với một xã hội có tỷ trọng người cao tuổi ngày càng lớn.

Đó chính là nền tảng hình thành kinh tế bạc (Silver Economy).

Bản chất kinh tế bạc: Một cấu trúc kinh tế hình thành từ sự thay đổi nhân khẩu học

Theo cách tiếp cận của Ủy ban châu Âu, kinh tế bạc bao gồm các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu và cơ hội của dân số lớn tuổi, từ sản xuất, thương mại, dịch vụ đến nghiên cứu, công nghệ và đầu tư. Mục tiêu phát triển kinh tế bạc gắn với nâng cao chất lượng sống, tăng cường sự tham gia xã hội, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng (European Commission, Silver Economy).

Phạm vi của kinh tế bạc vì vậy rộng hơn ngành chăm sóc người cao tuổi. Nó tác động đến hoạt động của thị trường thực phẩm, nhà ở, giao thông, tài chính, bảo hiểm, du lịch, giáo dục, giải trí, công nghệ và các dịch vụ cá nhân. Mỗi ngành đều có thể hình thành phân khúc mới khi nhu cầu của khách hàng thay đổi theo tuổi tác.

Điểm đáng chú ý nằm ở hai chiều vận động của nền kinh tế. Ở phía cầu, người cao tuổi tạo ra nhu cầu tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ, trực tiếp hoặc thông qua quyết định chi tiêu của gia đình. Ở phía cung, họ tiếp tục đóng góp sức lao động, vốn, tài sản, kinh nghiệm, chuyên môn và tri thức tích lũy. Cả hai chiều đều có khả năng hình thành hoạt động kinh tế mới và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, quy mô dân số cao tuổi chưa thể được đồng nhất với quy mô thị trường thương mại. Số lượng người có nhu cầu, số người đủ khả năng chi trả và số khách hàng sẵn sàng lựa chọn một dịch vụ trả phí là những đại lượng khác nhau. Đặc điểm này đặc biệt quan trọng tại Việt Nam, nơi sự chênh lệch về thu nhập, lương hưu, khả năng tiếp cận công nghệ và điều kiện sống giữa các nhóm dân cư còn khá lớn.

Theo UNFPA, khoảng 76% người cao tuổi Việt Nam chưa có lương hưu. Khoảng cách giữa tuổi thọ bình quân 74,7 năm và tuổi thọ khỏe mạnh 65,4 năm cũng cho thấy nhu cầu hỗ trợ sức khỏe, vận động và sinh hoạt sẽ gia tăng đáng kể khi dân số già đi (UNFPA Việt Nam, 2026).

Hai dữ kiện phản ánh đồng thời sức ép và cơ hội của thị trường. Nhu cầu xã hội sẽ tăng nhanh, nhưng khả năng chuyển hóa thành doanh thu phụ thuộc vào cơ chế chi trả, hiệu quả dịch vụ, hệ thống an sinh và năng lực phát triển sản phẩm có chi phí phù hợp.

Bởi vậy, những doanh nghiệp đi vào kinh tế bạc cần nghiên cứu một thị trường nhiều tầng, gồm nhóm khách hàng chủ động chi tiêu cho chất lượng sống, nhóm cần hỗ trợ thường xuyên, nhóm có nguồn lực gia đình và nhóm phụ thuộc đáng kể vào các cơ chế an sinh hoặc dịch vụ cộng đồng. Sự khác biệt giữa các nhóm chính là cơ sở để xác lập phân khúc, mô hình kinh doanh và chiến lược tiếp cận.

Thành thị và nông thôn: Hai cấu trúc nhu cầu, hai cách hình thành thị trường

Trong giai đoạn 2026–2031, thị trường kinh tế bạc Việt Nam nhiều khả năng sẽ phát triển theo những mô hình khác nhau giữa các đô thị lớn, khu vực ven đô và nông thôn.

Tại thành thị, sự tập trung dân cư, mức sống cao hơn và tốc độ thay đổi cấu trúc gia đình tạo điều kiện hình thành các dịch vụ chuyên nghiệp. Nhu cầu đáng chú ý gồm quản lý sức khỏe, phục hồi chức năng, cải tạo nhà ở, thực phẩm phù hợp, bảo hiểm, du lịch, hoạt động văn hóa và dịch vụ hỗ trợ sinh hoạt tại nhà. Trong các gia đình có con cái làm việc toàn thời gian, nhu cầu thuê ngoài một phần công việc chăm sóc có thể tăng lên cùng với áp lực thời gian và sự thiếu hụt người chăm sóc.

Khảo sát mức sống dân cư năm 2024 cho thấy thu nhập bình quân đầu người tại thành thị đạt 6,9 triệu đồng/tháng, so với 4,5 triệu đồng tại nông thôn. Chi tiêu bình quân đầu người ở thành thị đạt gần 3,8 triệu đồng/tháng, tăng 15,4% so với năm 2022; trong khi tại nông thôn, mức chi tiêu xấp xỉ 2,5 triệu đồng và gần như đi ngang (Cục Thống kê, Khảo sát mức sống dân cư 2024).

Đây là số liệu chung của dân cư, chưa phản ánh riêng sức mua của người cao tuổi. Tuy nhiên, sự chênh lệch này cho thấy điều kiện hình thành thị trường dịch vụ trả phí tại hai khu vực rất khác nhau.

Tại các đô thị lớn, nhóm khách hàng có tích lũy, lương hưu hoặc nguồn hỗ trợ tài chính ổn định có thể tạo nhu cầu đối với những sản phẩm và dịch vụ có chất lượng cao hơn. Khách hàng sẵn sàng trả tiền khi dịch vụ tạo được sự thuận tiện, tiết kiệm thời gian, bảo đảm an toàn và đem lại trải nghiệm đáng tin cậy. Những mô hình chăm sóc tại nhà theo giờ, dịch vụ phục hồi chức năng, tư vấn sức khỏe, du lịch dành cho người lớn tuổi hoặc cải tạo không gian sống có điều kiện tiếp cận thị trường từ nhóm khách hàng này.

Tuy vậy, chi phí nhân sự, vận hành và duy trì chất lượng dịch vụ tại thành thị cũng cao hơn. Các mô hình khởi nghiệp cần giải quyết đồng thời bài toán năng lực chuyên môn, trách nhiệm pháp lý, niềm tin khách hàng và hiệu quả tài chính. Nhu cầu có thật chưa đủ bảo đảm một mô hình kinh doanh có lợi nhuận.

Ở nông thôn, thị trường vận động theo một cấu trúc khác. Một bộ phận lớn người cao tuổi vẫn tham gia sản xuất nông nghiệp, kinh doanh hộ gia đình, chăm sóc vườn tược, chăn nuôi, nghề thủ công và các hoạt động tạo thu nhập quy mô nhỏ. Đời sống của họ gắn chặt với mạng lưới gia đình, cộng đồng và các thiết chế xã hội tại địa phương.

Quá trình di cư lao động làm thay đổi khả năng chăm sóc trong gia đình. Con cháu đi học, làm việc tại các trung tâm công nghiệp và đô thị, trong khi nhiều người lớn tuổi tiếp tục sinh sống ở quê nhà. Khoảng cách địa lý đặt ra nhu cầu kết nối, theo dõi sức khỏe, hỗ trợ sinh hoạt và tổ chức các dịch vụ đáng tin cậy ngay tại cộng đồng.

Báo cáo của UNFPA về kinh tế chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam xác định sự thu hẹp quy mô gia đình, di cư và thiếu hụt nhân lực chăm sóc chuyên nghiệp là những thách thức quan trọng đối với hệ thống chăm sóc dựa chủ yếu vào gia đình (UNFPA, Applying Foresight to Curate a Care Economy for Older Persons in Viet Nam, 2025).

Tại khu vực này, những giải pháp có chi phí hợp lý, dễ sử dụng, dễ bảo trì và tận dụng được mạng lưới cộng đồng có khả năng thích ứng tốt hơn. Các tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp xã hội, trạm y tế, tổ chức đoàn thể và câu lạc bộ liên thế hệ có thể trở thành đối tác triển khai dịch vụ. Công nghệ giúp quản lý, kết nối và giám sát chất lượng, trong khi sự hiện diện của con người tại địa phương vẫn giữ vai trò quan trọng.

Sự phát triển của hạ tầng số cũng đang tạo ra thay đổi về hành vi. Một nghiên cứu công bố năm 2026 trên Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ về việc sử dụng điện thoại thông minh của người cao tuổi tại nông thôn Đồng Nai cho thấy thái độ tích cực, sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng góp phần thúc đẩy khả năng tiếp cận công nghệ. Người cao tuổi có xu hướng sẵn sàng học hỏi khi nhận được hướng dẫn phù hợp.

Kết quả nghiên cứu trường hợp này gợi mở một vấn đề có giá trị đối với startup: khả năng tiếp cận công nghệ phụ thuộc nhiều vào thiết kế trải nghiệm, phương thức hướng dẫn và sự hỗ trợ sau khi cung cấp sản phẩm. Một giải pháp số có thể mở rộng đến nông thôn khi doanh nghiệp tổ chức được mạng lưới hỗ trợ tại chỗ, phù hợp với kỹ năng và thói quen của người sử dụng.

Từ góc độ phát triển thị trường, thành thị có lợi thế thử nghiệm các dịch vụ chuyên môn hóa và mô hình trả phí định kỳ. Nông thôn mở ra cơ hội đối với những mô hình chi phí thấp, dựa trên cộng đồng, kết hợp công nghệ với nguồn lực địa phương. Khu vực ven đô, nơi giao thoa giữa hai mô hình sinh hoạt, có thể trở thành môi trường thử nghiệm đáng chú ý cho các giải pháp linh hoạt.

Chính sách đang chuyển dịch từ bảo trợ sang phát huy nguồn lực và phát triển kinh tế

Những thay đổi chính sách trong hai năm 2025–2026 tạo ra một bước chuyển quan trọng trong cách Việt Nam tiếp cận vấn đề già hóa dân số.

Quyết định 383/QĐ-TTg ngày 21/2/2025 phê duyệt Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn 2045, xác định việc phát huy tiềm năng, tri thức, kinh nghiệm và vai trò kinh tế của người cao tuổi là nhiệm vụ quan trọng. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% người cao tuổi có nhu cầu và khả năng lao động có việc làm; ít nhất 100.000 người được hỗ trợ hướng nghiệp, đào tạo chuyển đổi nghề; và ít nhất 100.000 hộ gia đình có người cao tuổi đủ điều kiện được vay vốn ưu đãi để khởi nghiệp, phát triển sản xuất, kinh doanh.

Quyết định 1648/QĐ-TTg ngày 1/8/2025 tiếp tục mở rộng Đề án câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau, với mục tiêu thành lập mới ít nhất 6.000 câu lạc bộ trong giai đoạn 2025–2030, thu hút ít nhất 300.000 người cao tuổi tham gia. Các hoạt động được định hướng kết hợp hỗ trợ sinh kế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và khởi nghiệp.

Cùng với đó, Luật Dân số số 113/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, chuyển trọng tâm chính sách sang cách tiếp cận dân số và phát triển, đặt vấn đề thích ứng với già hóa trong mối quan hệ với kinh tế, xã hội và chất lượng nguồn nhân lực. Việc mở rộng trợ cấp hưu trí xã hội theo Nghị định 176/2025/NĐ-CP, với mức cơ bản 500.000 đồng/tháng cho những người đủ điều kiện, góp phần củng cố một tầng an sinh thiết yếu, đặc biệt đối với nhóm có nguồn thu nhập hạn chế.

Ở cấp độ định hướng phát triển, Hội nghị do Chính phủ tổ chức ngày 11/3/2026 đã đặt kinh tế bạc trong mối liên hệ với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Đến tháng 6/2026, Bộ Nội vụ tiếp tục yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát, đề xuất cơ chế và kế hoạch phát triển kinh tế bạc đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Những diễn biến này cho thấy kinh tế bạc đang dần được định vị như một lĩnh vực phát triển liên ngành, gắn với cả chính sách xã hội và chính sách kinh tế.

Đối với hệ sinh thái khởi nghiệp, tác động quan trọng nằm ở khả năng hình thành môi trường thử nghiệm, cơ chế hợp tác và nguồn lực hỗ trợ. Các chương trình sinh kế, câu lạc bộ liên thế hệ, dịch vụ y tế cơ sở và cơ sở đào tạo nghề có thể tạo ra địa bàn nghiên cứu nhu cầu, thử nghiệm giải pháp và xây dựng các mô hình triển khai phù hợp.

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Nghị định 268/2025/NĐ-CP cũng đã tạo khung pháp lý mới cho hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, phát triển hệ sinh thái và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Sự giao thoa giữa chính sách dân số, an sinh, khoa học công nghệ và phát triển doanh nghiệp mở ra điều kiện thuận lợi hơn để xây dựng những dự án có giá trị kinh tế đi cùng tác động xã hội.

Dù vậy, chính sách định hướng và nguồn lực hỗ trợ thực tế là hai giai đoạn khác nhau. Khả năng hình thành thị trường còn phụ thuộc vào cơ chế thực thi, tiêu chuẩn dịch vụ, điều kiện đầu tư, nguồn nhân lực và mức độ phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức tại địa phương. Những doanh nghiệp đi vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, thiết bị hỗ trợ và dữ liệu cá nhân đặc biệt cần chú trọng các quy định chuyên ngành, an toàn người sử dụng và trách nhiệm cung cấp dịch vụ.

Năm năm tới: Những nhu cầu nào có khả năng tạo sức hút cho hệ sinh thái khởi nghiệp?

Từ các chuyển động nhân khẩu học, thị trường và chính sách hiện nay, giai đoạn 2026–2031 có thể hình thành những hướng phát triển nổi bật trong kinh tế bạc Việt Nam.

Trước hết là sự mở rộng của thị trường dịch vụ hỗ trợ cuộc sống độc lập. Khi số người ở độ tuổi 60–75 tăng lên, nhu cầu duy trì sức khỏe, vận động, giao tiếp, học tập và tham gia các hoạt động xã hội có khả năng tạo thêm sức mua cho những giải pháp phù hợp. Cơ hội xuất hiện trong công nghệ hỗ trợ, cải tạo nhà ở, dịch vụ tại nhà, quản lý sức khỏe, dinh dưỡng, du lịch và các hoạt động nâng cao chất lượng sống.

Tiếp theo là sự chuyên nghiệp hóa của lĩnh vực chăm sóc dài hạn. Một bộ phận người cao tuổi sẽ có nhu cầu hỗ trợ nhiều hơn trong sinh hoạt hằng ngày, nhất là nhóm tuổi cao, có bệnh mạn tính hoặc hạn chế vận động. Nhu cầu này thúc đẩy đào tạo nhân lực chăm sóc, phát triển các dịch vụ phục hồi chức năng, chăm sóc tại nhà, kết nối với cơ sở y tế và tổ chức hỗ trợ cộng đồng. Các giải pháp số có khả năng góp phần giảm chi phí điều phối, quản lý lịch chăm sóc và hỗ trợ gia đình theo dõi chất lượng dịch vụ.

Một hướng phát triển đáng chú ý khác là thị trường công nghệ và dịch vụ dành cho nhóm khách hàng bước vào giai đoạn chuẩn bị nghỉ hưu. Nhóm tuổi 50–60 có thể tiếp tục lao động trong nhiều năm và bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe, tài chính dài hạn, môi trường sống, học tập và lựa chọn nghề nghiệp. Đối với doanh nghiệp, việc nghiên cứu hành vi của nhóm này giúp xây dựng mối quan hệ khách hàng sớm hơn và phát triển sản phẩm theo những thay đổi của vòng đời.

Sự phân hóa về thu nhập sẽ tạo ra nhiều mô hình thương mại khác nhau. Dịch vụ chuyên biệt và có chất lượng cao có thể phát triển tại những địa bàn có sức mua tốt; trong khi mô hình thuê thiết bị, dịch vụ theo nhu cầu, gói chi phí thấp, hợp tác xã và dịch vụ cộng đồng sẽ phù hợp hơn với những nhóm có nguồn lực tài chính hạn chế. Chính sự đa dạng về khả năng chi trả đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình kinh doanh, cơ chế thanh toán và tổ chức phân phối.

Đặc biệt, thị trường kinh tế bạc tạo cơ hội cho những doanh nghiệp có khả năng kết hợp nhiều chủ thể trong chuỗi giá trị. Một giải pháp chăm sóc tại nhà có thể cần sự tham gia của cơ sở y tế, nhân viên chuyên môn, đơn vị vận hành, công ty công nghệ, tổ chức bảo hiểm và gia đình người sử dụng. Một chương trình sinh kế liên thế hệ có thể kết nối chính quyền địa phương, hội đoàn, cơ sở đào tạo, hợp tác xã và doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm.

Mỗi sự kết nối tạo ra khả năng chuyên môn hóa và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Đây cũng là môi trường để các startup tham gia bằng những giải pháp cụ thể, có khả năng tích hợp vào hệ thống dịch vụ đang tồn tại.

Tuy nhiên, sức hút của kinh tế bạc đối với khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phải được đánh giá bằng khả năng hình thành thị trường thực chất. Quy mô dân số chỉ phản ánh tiềm năng nhu cầu. Doanh thu phụ thuộc vào số khách hàng thực sự tiếp cận được, mức độ sẵn sàng chi trả, chi phí cung cấp dịch vụ, khả năng duy trì khách hàng và hiệu quả của kênh phân phối.

Đối với các giải pháp có yếu tố chăm sóc, niềm tin và uy tín chuyên môn trở thành điều kiện quan trọng. Đối với công nghệ, khả năng sử dụng và mức độ an toàn có ý nghĩa lớn hơn số lượng tính năng. Với những mô hình phục vụ nông thôn, chi phí triển khai và năng lực duy trì mạng lưới địa phương có thể quyết định khả năng mở rộng.

Trong lĩnh vực này, năng lực cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp hiểu rõ đời sống khách hàng, giải quyết được nhu cầu có khả năng thanh toán và tổ chức dịch vụ bền vững. Những công nghệ tiên tiến chỉ tạo ra giá trị thương mại khi được tích hợp vào một mô hình vận hành phù hợp.

Phát huy vốn con người và tri thức: Dư địa khởi nghiệp từ phía cung của kinh tế bạc

Bên cạnh thị trường tiêu dùng, kinh tế bạc còn chứa đựng một nguồn lực có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế tri thức: năng lực và kinh nghiệm tích lũy của hàng triệu người đã trải qua nhiều thập kỷ lao động.

Trong thực tiễn Việt Nam, nguồn lực ấy hiện diện ở nhiều lĩnh vực. Các chuyên gia kỹ thuật có kinh nghiệm xử lý vấn đề thực tế; doanh nhân và nhà quản lý nắm giữ hiểu biết về thị trường; nhà giáo, nhà khoa học tiếp tục có khả năng nghiên cứu và đào tạo; nghệ nhân và người làm nghề truyền thống lưu giữ những kỹ năng, bí quyết và giá trị văn hóa có thể phát triển thành sản phẩm kinh tế.

Tại nông thôn, tri thức bản địa về giống cây, vật nuôi, tài nguyên, kỹ thuật canh tác, chế biến thực phẩm và nghề thủ công có thể trở thành đầu vào cho các dự án khởi nghiệp gắn với nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn, du lịch cộng đồng và phát triển sản phẩm địa phương.

Nhiều tri thức mang tính kinh nghiệm được truyền đạt bằng thực hành và tồn tại chủ yếu trong trí nhớ của người nắm giữ. Nếu thiếu cơ chế ghi nhận, hệ thống hóa và chuyển giao, khả năng kế thừa sẽ giảm dần khi lực lượng lao động cao tuổi rút khỏi hoạt động sản xuất.

Đây là một khoảng trống có thể giải quyết thông qua sự hợp tác giữa người có kinh nghiệm, nhóm khởi nghiệp trẻ, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Tri thức thực tiễn có thể được nghiên cứu, chuẩn hóa, số hóa, bảo hộ phù hợp và chuyển hóa thành quy trình sản xuất, chương trình đào tạo, dịch vụ tư vấn hoặc sản phẩm thương mại.

Mặt khác, chính người cao tuổi cũng có thể tham gia hoạt động khởi nghiệp và phát triển sinh kế mới trên cơ sở nguyện vọng, sức khỏe và năng lực cá nhân. Các mô hình kinh doanh hộ gia đình, sản xuất thủ công, cung cấp dịch vụ chuyên môn, đào tạo nghề và cố vấn doanh nghiệp có khả năng tạo thu nhập bổ sung, đồng thời duy trì sự tham gia vào đời sống kinh tế.

Khi kết hợp với công nghệ số, thương mại điện tử và năng lực quản trị của thế hệ trẻ, những hoạt động sản xuất truyền thống có cơ hội cải tiến năng suất, chất lượng, phân phối và khả năng tiếp cận khách hàng.

Điều này gợi mở hướng phát triển các mô hình khởi nghiệp liên thế hệ, trong đó người có kinh nghiệm đóng góp tri thức và kỹ năng, người trẻ bổ sung công nghệ và phương thức tổ chức kinh doanh. Quyền lợi của các bên cần được ghi nhận rõ ràng, gắn với công sức đóng góp, quyền sở hữu tài sản trí tuệ và cơ chế phân chia giá trị.

Đối với hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, nguồn lực cố vấn và chuyên gia cao tuổi cũng cần được tổ chức và khai thác hiệu quả hơn. Những người từng điều hành doanh nghiệp, làm công tác nghiên cứu hoặc có chuyên môn sâu có thể đóng góp thiết thực cho quá trình đánh giá dự án, thử nghiệm sản phẩm, quản trị vận hành và phát triển thị trường.

Giá trị của tri thức được thể hiện rõ nhất khi có khả năng tiếp tục tạo ra kết quả trong thực tiễn. Những mô hình kết nối liên thế hệ nếu được tổ chức tốt có thể đồng thời giải quyết nhu cầu sinh kế, thiếu hụt kỹ năng và quá trình chuyển giao kinh nghiệm giữa các thế hệ lao động.

Một hướng đi mới cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam

Từ nay đến năm 2031, sự phát triển của kinh tế bạc sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng hình thành hệ sinh thái liên kết giữa Nhà nước, thị trường, cơ sở nghiên cứu, hệ thống chăm sóc và cộng đồng.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, phát triển hạ tầng, tổ chức các dịch vụ công thiết yếu và bảo đảm khả năng tiếp cận của những nhóm dễ bị tổn thương. Doanh nghiệp tạo ra sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh. Các trường đại học, viện nghiên cứu đóng góp năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực và đánh giá hiệu quả giải pháp. Hệ thống hội đoàn, hợp tác xã và tổ chức cộng đồng giúp kết nối nhu cầu thực tế với các nguồn lực triển khai.

Trong cấu trúc đó, các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và tổ chức ươm tạo có thể đảm nhiệm vai trò kết nối, lựa chọn vấn đề thực tiễn, hình thành dự án thử nghiệm và hỗ trợ thương mại hóa.

Một chương trình khởi nghiệp về kinh tế bạc tại địa phương có thể bắt đầu bằng khảo sát nhu cầu của người dân, xác định nhóm khách hàng và những khó khăn đang phát sinh trong đời sống. Trên cơ sở đó, các nhóm nghiên cứu, startup và doanh nghiệp được kết nối để phát triển giải pháp, thử nghiệm trong phạm vi phù hợp, đánh giá khả năng sử dụng, chi phí và hiệu quả trước khi mở rộng.

Với địa bàn nông thôn, các chương trình có thể kết hợp phát triển sinh kế, chuyển giao kỹ năng, đào tạo công nghệ và thương mại hóa sản phẩm dựa trên tri thức bản địa. Tại đô thị, trọng tâm có thể hướng đến các dịch vụ chuyên môn hóa, công nghệ hỗ trợ, chăm sóc tại nhà và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Những dự án có tác động xã hội rõ ràng và mô hình tài chính khả thi có thể thu hút doanh nghiệp đầu tư, quỹ tác động xã hội, chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo hoặc các đối tác thương mại phù hợp. Khả năng huy động vốn cần được xây dựng trên bằng chứng về nhu cầu thị trường, kết quả thử nghiệm, năng lực triển khai và triển vọng doanh thu.

Về dài hạn, lợi thế cạnh tranh của hệ sinh thái kinh tế bạc Việt Nam có thể hình thành từ sự kết hợp giữa khoa học công nghệ, nguồn nhân lực tại chỗ, mạng lưới cộng đồng và những hiểu biết sâu sắc về văn hóa gia đình Việt Nam.

Những giá trị này tạo điều kiện để phát triển các giải pháp phù hợp với đặc điểm thu nhập, thói quen sinh hoạt và năng lực tiếp cận công nghệ trong nước, đồng thời mở ra triển vọng tham gia những thị trường có đặc điểm nhân khẩu học tương đồng trong khu vực.

Kinh tế bạc và bài toán phát triển trong một xã hội sống lâu hơn

Trong 5 năm tới, Việt Nam sẽ tiếp tục chứng kiến những thay đổi sâu sắc về quy mô dân số cao tuổi, cấu trúc hộ gia đình và nhu cầu dịch vụ. Tốc độ hình thành thị trường kinh tế bạc sẽ chịu tác động của sức mua, chất lượng hệ thống an sinh, quá trình đô thị hóa, năng lực công nghệ và mức độ hoàn thiện của cơ chế chính sách.

Từ góc độ phát triển, già hóa dân số đặt ra yêu cầu tái tổ chức một phần hoạt động kinh tế để thích ứng với vòng đời dài hơn của con người. Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp nghiên cứu lại hành vi khách hàng, các địa phương đánh giá lại nguồn lực phát triển và hệ sinh thái khởi nghiệp tìm kiếm những giải pháp có giá trị sử dụng thực tế.

Đặc biệt, nguồn vốn con người tích lũy qua nhiều thập kỷ lao động cần được nhìn nhận như một tài sản của nền kinh tế. Khi tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm được kết nối với công nghệ, thị trường và thế hệ lao động mới, chúng có thể tiếp tục tạo ra giá trị, mở rộng sinh kế và đóng góp cho năng suất xã hội.

Cơ hội lớn nhất của khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong kinh tế bạc nằm ở khả năng giải quyết những nhu cầu đang hình thành bằng mô hình kinh doanh hiệu quả, công nghệ phù hợp và phương thức tổ chức nguồn lực sáng tạo.

Một nền kinh tế biết khai thác giá trị của tuổi thọ sẽ có thêm cơ hội phát triển thị trường, gia tăng năng suất và mở rộng sự tham gia kinh tế của nhiều thế hệ.

Đối với Việt Nam, giai đoạn 2026–2031 chính là thời kỳ quan trọng để chuyển những tín hiệu nhân khẩu học thành năng lực thích ứng của doanh nghiệp, hệ thống dịch vụ và các mô hình khởi nghiệp, từng bước hình thành một nền kinh tế bạc có tính bao trùm, bền vững và phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước.